NT Foundation - KHÁI NIỆM “GẮN BÓ”
 
 
Lượt truy cập: 3817902
 
 
KHÁI NIỆM “GẮN BÓ”
 

Từ "gắn bó" là một khái niệm trong tâm lý học chỉ xuất hiện từ những năm 70, bắt đầu ở Mỹ do Bowl-by, Ainsworth nêu lên, sau đó Zazzo và một số tác giả khác đưa vào nghiên cứu ở Âu Châu. Trước hết là mô tả một phương thức ứng xử trong quan hệ mẹ - con, đặc biệt trong năm đầu, bao gồm quan hệ thế chất (xác thịt) cũng như về tâm lý. Người mẹ ở đây không nhất thiết là mẹ đẻ, mà chính là người chăm sóc hàng ngày, tức là mẹ - nuôi.

 

 

Qúa trình hình thành mối gắn bó. Từ lúc lọt lòng, trẻ em đã có những ứng xử làm cho mẹ quan tâm và chăm sóc: mút, bám bíu, khóc, mỉm cười, tìm theo. Tuỳ mức độ em bé đòi hỏi và người mẹ đáp ứng, sẽ tạo ra một mối gắn bó tốt xấu, đậm nhạt khác nhau. Và từ 6 tháng trở đi, hình thành một hệ thống dần dần chi phối toàn bộ quan hệ mẹ con, chi phối mạnh mẽ sự phát triển của trẻ về nhiều mặt. Đây không chỉ có tác động của mẹ lên con, mà một sự tác động qua lại mẹ - con, ảnh hưởng đến tâm lý cả hai bên. Bowlby mô tả ba thời kỳ:

1. Kỳ đầu ngay sau khi sinh, là xu hướng của em bé tìm quan hệ với một người khác, với một loạt ứng xử có tính chủ động; lúc này ở với bất kỳ người nào cũng được.

2. Sau 3 tháng biết phân biệt lạ quen, và những phương tiện hiện đại (quay phim) cho thấy sự phân biệt này xuất hiện có khi sớm hơn. Trước đó, người ta cho rằng sau 6 tháng mới xuất hiện sự phân biệt nay)

3. Đến tháng thứ 6 - 7 trở đi là tìm cách bám gần mẹ; bắt đầu có sự lựa chọn và tập trung vào một người. Trước đó, có phân biệt lạ quen, nhưng em bé vẫn đón nhận bất kỳ người nào, và lúc mẹ có mặt không có mặt cũng không phản ứng. Sau 6 - 7 tháng, mẹ bỏ đi, có phản ứng, cố tìm mẹ, và lúc mẹ trở về lại tỏ ra vui mừng. Em bé bắt đầu có một biểu tượng thống nhất về mẹ. Đến một môi trường không quen thuộc, em bé càng tỏ ra bám lấy mẹ.

Qua sáu tháng, tiến bộ nhiều mặt, đặc biệt là vận động, làm cho mối quan hệ mẹ - con phong phú lên, quan hệ xã hội của em bé cũng đa dạng hơn, có thể tỏ ra gắn bó với nhiều người. Qua năm thứ hai, đặc biệt đến năm thứ ba, thì hình ảnh người mẹ đã nhập tâm, có thể gợi lên lúc vắng mẹ, cho nên những biểu hiện gắn bó chỉ rõ nét vào những lúc mỏi mệt, khóc lóc. Những biểu hiện khi mẹ rời con, tuỳ thuộc vào hoàn cảnh: ở lại với một người quen hay không, xa mẹ lâu hay không lâu, tuỳ trình độ phát triển và tiền sử của em bé.

Cũng không chỉ có gắn bó với mẹ, mà có thể gắn bó với một số người, thường không nhiều. Người khác; thường bao giờ cũng có một người chủ yếu, nhất là trong hoàn cảnh khó khăn. Công trình nghiên cứu về gắn bó với bố hầu như chưa có. Với những người chăm sóc các em trong nhà trẻ, bệnh viện...cũng rất ít nghiên cứu.

Người ta cũng tìm hiểu hậu quả lâu dài đối với em bé lúc lớn lên của mức độ gắn bó ở năm đầu, nhất là khi gặp trắc trở.

Những luận điểm chung quanh vấn đề gắn bó.

Khái niệm bonding (nối kết)

Klaus và Kennell, hai Bác sĩ nhi khoa Mỹ từ những năm 1970 đã mô tả một ứng xử đặc biệt của người mẹ, ngay sau khi sinh con, nếu em bé còn trần truồng được đặt lên bụng mẹ. Mẹ bắt đầu sờ ngón chân và ngón tay của con khoảng 7 - 8 phút; sau đó đi dần vào thân qua cánh tay, đùi, cuối cùng vuốt ve nhẹ quanh bụng. Hai tác giả cho rằng cách ứng xử này có tính phổ biến, và nhiều người bố cũng làm như vậy. Từ nhận xét trên, 2 tác giả rút ra kết luận: tác mẹ con ra, nhất là đối với những trẻ đẻ non rất hại cho mối quan hệ về sau, và chỉ cần 1 tiếng đồng hồ quan hệ mẹ con lúc mới sinh, và sau 5 tiếng sau đó trong những ngày còn nằm viện giúp cho mối quan hệ ấy về sau phát triển tốt. Có một số nhà hộ sinh ở Mỹ đề ra: đợi cho quan hệ bước đầu này (gọi là bonding, có thể dịch là nối kết) hình thành đã, mới tác con ra cho vào phòng riêng dành cho trẻ, trong thời gian ở nhà hộ sinh. Thuyết bonding này chưa được các giới nghiên cứu quan tâm đến nhiều. Khái niệm bonding không giống như atachment.

Về khái niệm gắn bó, cần chú ý những điểm sau:

- Trước kia người ta cho rằng gắn bó mẹ - con là thứ sinh, tức lúc sinh ra chưa có, mà xây dựng trên cơ sở nhu cầu gốc là nhu cầu ăn uống của con đòi hỏi được người mẹ nuôi. Các tác giả đề xuất khái niệm gắn bó cho rằng, trẻ em cần có mối quan hệ ấy ngay từ đầu, đấy là một nhu cầu gốc chứ không phải thứ sinh. Trẻ em sinh ra có bản năng tìm cho được quan hệ với người khác, cũng như tìm bú. Cho nên, không phải đợi đến 6 - 7 tháng, thì sự "mất mẹ", tức vắng mặt lâu dài của mẹ có ảnh hưởng nguy hại đến sự phát triển, mà ngay từ trong những tuần đầu. Nhưng cũng không ít trẻ em "mất mẹ" vẫn phát triển bình thường.

- Cần xác định rõ hơn tầm quan trọng của sự gắn bó với nhiều người, không phải là mẹ.

- Không chỉ có mẹ tác động lên con, mà con cũng tác động lên tâm lý mẹ, trong tâm trí người mẹ chăm nuôi con cũng có những biến đổi quan trọng, hai bên phản ứng qua lại, tạo ra những kiểu hình phản ứng khác nhau. Ainsworth phân biệt 3 kiểu hình chủ yếu ấy: A, B, C; A là của những trẻ em tìm cách tránh xa mẹ, không gắn bó; B là kiểu gắn bó mật thiết, thoải mái; C là kiểu vừa gắn bó vừa né tránh. Loại B, gắn bó thoải mái tạo cho em bé chỗ dựa để thăm dò thế giới chung quanh, làm cho em bé có tính năng động. Gắn bó tốt, năng động thăm dò, phát triển tốt.

- Trong khi nghiên cứu cần chú ý đến phản ứng của con khi "mất mẹ", nhưng cũng cần để ý đến phản ứng lúc gặp lại mẹ sau khi xa cách. Kiểu hình quan hệ hình thành trong những tháng đầu có vững chãi không? ảnh hưởng của những biến động về sau như thế nào? điểm này cũng chưa được xác định rõ, Một điểm rất khó hiểu là một số trẻ em bị hất hủi, thậm chí hành hạ vấn có phản ứng kiểu B.

Gía trị thực tiên, tức vận dụng được để tiên đoán phát triển của khái niệm và học thuyết attachmrnt đang là một vấn đề cho các nhà nghiên cứu. (Trong tiếng Việt, từ "bỏ mẹ" gợi lên một nỗi kinh hoàng lo hãi, phản ánh tầm quan trọng của mối quan hệ mẹ - con)

Bác sĩ Nguyễn Khắc Viện - Nhà sáng lập Trung tâm N-T

 

 

 

 
E-mail  Gửi email cho bạn bè
In trang này In trang này
  Lên đầu trang
Các bài khác...
  • 10 ĐIỀU NÊN NÓI VỚI CON
  • Bố mẹ hay bạn
  • Bảo đảm và tạo cảm giác an toàn cho trẻ
  • Thái độ đứng trước con em
  • Cần có chiến lược phòng ngừa rối nhiễu tâm lý trẻ em
  • Xem con như là một chủ thể
  • "Không có nỗi đau nào bằng nỗi đau tâm trí"
  • Xem con như là thượng khách
  • Trẻ em hư
  • Trẻ em ngày nay
  • Tính
  • Cảm thông và chia sẻ với tuổi mới lớn
  • Giải mặc cảm tội lỗi cho trẻ - một hướng phòng ngừa tự sát
  • Năm thông điệp gửi người cha trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa
  • Làm thế nào để giúp con có được hình ảnh đẹp về người cha?
  • Chăm - Chữa - Dạy tại phòng khám Tâm lý - Y học - Giáo dục trong một bệnh viện đa năng
  • Trầm cảm tuổi học đường
  • Sẻ chia với trẻ tự kỷ
  • Trẻ có những dấu hiệu: Chậm nói, ngơ ngác... Đừng vội cho là trẻ tự kỷ
  • Môi trường xã hội và tâm lý xã hội ở thành thị
  • Rối nhiễu tâm lý sau hai năm vắng mẹ
  • Tương tác giữa bố mẹ và trẻ tuổi bế bồng
  • Hội chứng tự tỏa qua 10 câu hỏi
  • Chữa máy - chữa người
  • Nỗi khổ của con em
  • Nâng cao ý thức và hiểu biết về tâm lý trẻ cho giáo viên
  • Chăm dạy những trẻ em không may
  • Chứng trầm cảm ở thiếu niên: Khi con bạn quá vui, cũng nên để ý
  • Đau mà không tìm thấy bệnh
  • Tâm lý lâm sàng trẻ em Việt Nam
  • 9 cách giúp bé hay nói
  • Tư duy sáng tạo
  • Vì sao nên cho con bú sữa mẹ ngay sau sinh?
  • Thiên đường của sáng tạo
  • Thái độ của bạn với cách sống tuổi teen?
  • 6 cách bắt đầu ngày làm việc mới
  • Nắm tay yêu thương
  • 13 điều nên giúp trẻ trong giao tiếp
  • Chồng lười chăm con
  • Sinh viên với kỹ năng mềm
  • Con vẹt dạy trẻ con tập nói
  • Vẹt dạy người tập nói
  • Người già trầm cảm
  • Dấu hiệu của trẻ bị dị ứng thức ăn
  • Giúp trẻ tránh say tàu xe
  • Trầm cảm ở bà bầu
  • Những cách trừng phạt trẻ sai lầm
  • Một số yếu tố tâm lý tác động đến việc sinh con
  • Những đứa trẻ có khả năng đặc biệt
  • Gần ba tuổi biết giải toán
  • Cảm xúc liên quan đến thành đạt
  • Rối loạn chuyển hóa
  • 10 điều cần tránh trong giáo dục khi trẻ mắc lỗi
  • Cách thông minh để trò chuyện với con
  • Dạy bé ứng xử tốt qua trò chơi
  • Luyện tập trí nhớ
  • Muốn con thông minh, hãy cho chúng chơi cờ vua
  • Con nào mẹ cũng yêu
  • Lo âu làm tăng bệnh lý nội khoa
  • Phát hiện gen gây u não ở trẻ em
  • TRẺ THÔMG MINH NHƯNG VẪN HỌC KÉM
  • Nhóc và em bé
  • Vai trò của cha mẹ trong việc phát triển nhận thức của con cái lứa tuổi học sinh tiểu học
  • Kích thích 5 giác quan cho thai nhi
  • Luyện trí nhớ siêu tốc bằng... thần dược!
  • Những bài thuốc chữa lãnh cảm
  • Bài thuốc cho phụ nữ sau sinh
  • CÁCH CHĂM CON CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ HIỆN ĐẠI
  • Các chứng rối loạn tình dục ở nam giới
  • Nên tế nhị khi con vào tuổi yêu
  • Trẻ trầm cảm dễ dính vào sex
  • Diễn biến tâm lý, tình cảm vị thành niên
  • CHỨNG ÁM ẢNH...SỢ
  • Thế nào là Trẻ có nhu cầu đặc biệt
  • Thiếu ngủ - Nguyên nhân gây tiểu đường
  • Thiếu ngủ - Trẻ dễ bị chấn thương
  • Mộng du - căn bệnh kỳ lạ nhất
  • Kích thích 5 giác quan cho thai nhi - Kỳ 2: Từ tuần lễ phát triển thứ 22
  • Khi nào nên lo lắng về việc trẻ chậm nói
  • Dạy trẻ tính lạc quan ngay từ nhỏ
  • Trẻ nhỏ cư xử kém hơn nếu được ông bà chăm sóc
  • 12 trò chơi rèn kỹ năng cho bé dưới 1 tuổi
  • Giúp bố 'kết thân' với baby mới sinh
  • Trẻ bị ẩn tinh hoàn nên được mổ sớm
  • Tập cho bé thói quen đi ngủ đúng giờ
  • Làm gì khi con tè dầm?
  • Trẻ béo phì tăng nguy cơ đau đầu
  • Lưu ý khi tắm, cắt móng cho bé sơ sinh
  • ĐẶC ĐIỂM TÂM SINH LÝ CỦA HỌC SINH TIỂU HỌC
  • Trẻ sơ sinh nằm phòng máy lạnh được không ?
  • Giảm stress bằng chế độ dinh dưỡng
  • Mạnh hơn cả lời nói
  • Giá trị nội tại
  • Kích thích 5 giác quan cho thai nhi
  • Tăng cường tiêu hóa và hấp thụ dinh dưỡng ở phụ nữ có thai
  • Trẻ nhỏ có biết đùa không?
  • Tư thế ngủ của thai phụ
  • 6 tuần đầu làm cha
  • Rối bời khi teen “yêu” bạn cùng giới
  • Trẻ bị rối loạn cảm xúc: Hậu quả khôn lường!
  • 10 cách nói yêu con
  • Để yêu nhau hơn khi có bé
  • Thế nào gọi là “chất xám”
  • Đo nhu cầu thành đạt bằng phương pháp TAT
  • Được nuông chiều quá trẻ sẽ thiếu kiềm chế
  • Cách đơn giản giúp trẻ hết nhút nhát
  • Trẻ hỏi nhiều là “cá biệt”?
  • Dạy con! Không dễ!
  • Test nhanh chuẩn phát triển trẻ 5 tuổi
  • TUỔI TÁC CÓ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC MANG THAI NHƯ THẾ NÀO?
  • RỐI LOẠN TĂNG ĐỘNG GIẢM CHÚ Ý
  • Khi bé hay dậy sớm
  • Bé học nhiều từ những câu hỏi
  • Chọn đồ chơi cho bé từ 24-36 tháng tuổi
  • Giáo dục nhân cách cho trẻ mầm non
  • Những yếu tố giúp trẻ học ngoại ngữ tốt
  • Dạy trẻ cách từ chối
  • Giúp trẻ hình thành ý thức làm việc
  • Tâm lý “con một”
  • Bé thích nhại giọng
  • Con hiếu, mẹ bớt bệnh
  • Quan hệ cha mẹ và con cái - Bài 1: Tâm tư của con
  • Quan hệ cha mẹ và con cái - Bài 2: Tìm "tiếng nói chung"
  • Chọn cách vui chơi cùng bé (1-4 tuổi)
  • Xây dựng tính kiên nhân cho con
  • Giúp bé sơ sinh phát triển mọi giác quan
  • Bí quyết ăn đủ chất cho bà bầu ốm nghén
  • Trẻ phát triển toàn diện hơn khi sống cùng cha mẹ
  • Những 'môn học' cho bé lên 2 tuổi
  • Dạy cho con gái mới lớn về tình dục
  • Những chú ý khi đi du lịch cùng bé yêu
  • Xử trí khi bé yêu gặp ác mộng
  • DẠY CẢM THỤ CHO TRẺ DƯỚI 4 TUỔI
  • Giúp con kết bạn khi đến trường
  • Trẻ thừa hưởng tính cách từ cha mẹ là chủ yếu
  • Làm gì để bé thích đọc sách
  • Tạo sức mạnh cho trẻ để đối mặt với khó khăn
  • Ngôn ngữ bí mật của bé có thể bạn chưa biết
  • Mẹ ơi, bé buồn!
  • Những gì bạn không nên nói với con
  • Khi trẻ nói bậy
  • DẠY CON TÍNH TỰ LẬP
  • Năng lượng cho não - chìa khóa vàng giúp trẻ học hỏi không ngừng
  • Bé gái mắc tự kỷ dễ bị bỏ qua
  • Khuyến khích tính hài hước ở bé
  • Đích thực ái nam, ái nữ!
  • Trẻ “yêu” sớm nếu xem phim người lớn
  • Đối phó với bé hay cắn
  • Dạy bé biết “thảo”
  • Người lớn chưa hiểu chúng em!
  • 5 cách dạy trẻ sai lầm về tiền bạc
  • Trẻ chậm biết nói vì cha mẹ quên dạy
  • Khi bé không có bạn
  • Chọn quà cho trẻ
  • Chuẩn bị cho con vào lớp 1
  • Giúp bé khám phá thiên nhiên
  • Để bà yêu cháu hơn
  • Trẻ hay hỏi là trẻ thông minh
  • BÀY TỎ THÁI ĐỘ KHI NHẬN QUÀ
  • Lời khuyên cho thí sinh trước ngày thi
  • Không nên sinh con quá muộn
  • NỖI KHỔ CỦA CON EM TRONG GIA ĐÌNH
  • Nghịch “chỗ ấy” của con: Nguy cơ lệch giới tính ở trẻ
  • NGUY HẠI HƠN VI TRÙNG
  • SỰ PHÁT TRIỂN TÂM LÝ TỪ 0 ĐẾN 3 TUỔI (kỳ 1)
  • TÂM LÝ HỌC MỘT XA XỈ PHẨM CẦN THIẾT
  • NHỮNG NHU CẦU CƠ BẢN VÀ NHU CẦU TÂM LÝ CỦA CON NGƯỜI.
  • XEM CON NHƯ LÀ MỘT CHỦ THỂ
  • NGHIÊN CỨU TÂM LÝ GIA ĐÌNH
  • CÁC BIỂU HIỆN NHIỄU TÂM Ở TRẺ EM
  • LOẠN TÂM Ở TRẺ EM
  • PHẢN ỨNG SINH LÝ VÀ TÂM LÝ CỦA TRẺ BẾ BỒNG
  • TÂM LÝ THANH NIÊN
  • Y HỌC NHÂN VĂN
  • NHỮNG THỜI KÌ PHÁT TRIỂN CỦA TRÍ KHÔN
  • Nhận biết dấu hiệu trầm cảm ngay từ khi trẻ học lớp 2
  • TÌM HIỂU TRẺ EM QUA HÌNH VẼ
  • LÂM SÀNG TÂM LÝ
  • TRẺ EM TRƯỚC CÁI CHẾT
  • CƠ HỘI ĐỂ NÃO BÉ PHÁT TRIỂN
  • NHỮNG THỜI KÌ PHÁT TRIỂN CỦA TRÍ KHÔN
  • PHÁT TRIỂN TÂM LÝ TRONG NĂM ĐẦU
  • TIẾP NHẬN PHÂN TÂM HỌC VÀ PHÊ PHÁN
  • Mẹ ơi, em bé từ đâu ra?
  • PHÁT TRIỂN CẢM GIÁC VẬN ĐỘNG
  • Hãy tin vào bản năng người mẹ
  • CAN THIỆP SỚM - MỘT KHỞI ĐẦU SỚM CHO THÀNH CÔNG CỦA HOÀ NHẬP
  • Phân tâm học và phật giáo
  • Không nên bỏ qua cơ hội một lần trong đời
  • Tiếp nhận phân tâm học và phê phán
  • ý thức từ đâu tới?
  •  
    Giới thiệu về trung tâm
    B/S Nguyễn Khắc Viện, Nhà sáng lập Trung tâm N-T
    Bà Nguyễn Thị Nhất, Giám đốc Trung tâm N-T
     
    Bạn đọc viết
    Trò chuyện không định h...
    em muon hoi chi tiet hon ve cach the hien cac loai cau hoi t...
    29/11/08 10:24 More...
    By duong hanh

    Tự tin khẳng định trong...
    Một bài viết rất sâu sắc về hành vi thiếu t...
    22/11/08 15:38 More...
    By AAAA

    Des troubles psychologiques, des méthodes de consultation et de traitement ...