NT Foundation - Tri giác đặc biệt
 
 
Lượt truy cập: 4085815
 
 
Tri giác đặc biệt
 

Một số người tự kỷ được thiên phú cho những khả năng đặc biệt như là nhận thức thị giác và thính giác cực kỳ khác lạ so với người bình thường. Ví dụ họ chơi không sai một nốt nhạc nào dù chỉ nghe có một lần hoặc là vẽ lại một phòng theo hình vẽ ba chiều với những chi tiết nhỏ nhất.

 

Ngày nay chúng ta biết rằng một số người lớn bị tự kỷ có một trí thông minh bình thường, thậm chí còn trên mức bình thường. Việc những người này được xếp cùng họ với người tự kỷ không chịu nói làm cho ta khó hiểu về chứng bệnh này. Lâm sàng về chứng tự kỷ đã được xây dựng dựa trên những dấu hiệu tiêu cực với khả năng nhận thức kém, hoặc với hành vi bất bình thường. Một trẻ tự kỷ không nhìn vào mắt và không có mối liên hệ tiếp xúc xã hội; thường xuyên không nói và không chơi những trò chơi ngay từ lúc đầu sự phát triển. Giao tiếp và tưởng tượng dường như bị mất.

Dù vậy, bên cạnh những dấu hiệu tiêu cực này, trẻ tự kỷ cũng có những dấu hiệu tích cực, những hành vi mà với những trẻ không tự kỷ chỉ là ngoại khoa học. Khi vui chúng lắc hai bàn tay trước mặt, bịt tai khi nghe có một vài loại tiếng động, ngắm rất lâu một số đồ vật xếp thành hàng hoặc đang di động, họ chỉ đi đi lại lại. Hơn nữa, trẻ tự kỷ chứng minh một số khả năng nhận thức hoàn hảo hoặc là đặc biệt: đó là trường hợp khi sắp xếp lại những trò ghép hình, nhớ lại một số đoạn đường, hoặc là kể thuộc lòng những bài khóa mà chúng vừa nghe. Hơn nữa một nhóm nhỏ những người tự kỷ là những người tự kỷ "bác học", nổi tiếng từ rất lâu trong khả năng hội họa, học rất nhanh việc sử dụng một dụng cụ, hoặc là kết hợp nhanh dữ liệu về ngày tháng (ví dụ ngày 13-7-1952) với ngày tháng của tuần đó (ngày thứ 6). Người ta nói những người tự kỷ có một "trí nhớ như chiếc máy ảnh" để chỉ rõ những khả năng của họ vừa là chiếc gương vừa là tri giác.

Chúng ta nhận thấy tỉ lệ khá cao những trẻ tự kỷ nhỏ sau này lớn lên trẻ thành những người lớn tự kỷ có chỉ số thông minh bình thường, điều đó cho phép nghiên cứu tri giác của họ. Trong khi kiểm tra khả năng thị giác và khả năng thính giác ở người tự kỷ, chúng tôi nhận thấy khả năng vượt trội của họ trong một số những lĩnh vực cũng quan trọng không kém những thiếu hụt của họ.

Những đối tượng ưa thích đặc biệt

Khi những người lớn tự kỷ miêu tả thế giới của họ, họ giải thích rằng niềm vui lớn nhất của họ trầm tư trước những thông tin về thị giác và thính giác, dưới dạng hình ảnh tâm trí hoặc là các đồ vật hiện diện trong môi trường xung quanh họ. Khi những đối tượng này được đặc trưng bởi tính đều đặn những con chữ in, những đám mây, những điệu nhạc đã biết. Điều này tạo cho họ những cảm xúc tích cực. Họ gắn kết những niềm vui này với những "thích thú đặc biệt" xây dựng trên tri giác, thường là những loại đối tượng như: tàu hỏa, những ký hiệu ghi ý, những côn trùng. Những loại này là đối tượng cho một sự đầu tư to lớn: họ bỏ ra nhiều thời gian và tìm kiếm nhiều thông tin có thể liên quan đến lĩnh vực thích thú của họ. Nhất là ở trường hợp một dạng tự kỷ được gọi là triệu chứng Asperger.

Một thính giác cao cấp

Ngược lại, nhiều người miêu tả số lượng thông tin tri giác mà họ đạt được đôi khi có thể vượt qua khả năng có thể xử lý và làm cho họ đạt tới ngưỡng đau khổ. Đặc biệt trong trường hợp phải tri giác trong sự ồn ào ầm ĩ của một quán cà phê hay là quá bất ngờ (tiếng rú còi của xe ô tô). Họ cũng nói rằng họ không kết hợp được một ý đồ hoặc là một cảm xúc trên khuôn mặt bao hàm quá nhiều thông tin để họ có thể xử lý.

Chính trong sự xử lý thông tin thính giác này những kết quả có giá trị về tăng vận hành tri giác là rõ nét nhất. Trong số những tham biến xác định một kích thích thính giác, ví dụ như một nốt nhạc bất kỳ, tần sóng âm cao của nốt nhạc. Trong một số trắc nghiệm, người ta yêu cầu những người tự kỷ thực hiện những công việc như nhận dạng các tần số âm thanh hoặc là phân biệt các tần số: trong lần đầu tiên họ phải nói tần số nào là cao nhất, trong lần thứ hai họ chỉ phải nói là hai tần số có giống nhau, đồng dạng với nhau hay không. Những người bị tự kỷ thành công rất tốt so với người bình thường trong cả hai nhiệm vụ trên, với những tần số chỉ khác nhau từ 1-3%. Những người được trắc nghiệm này không ai có kinh nghiệm đặc biệt về âm nhạc: họ không phải là những người tự kỷ "bác học" trong âm nhạc.

Đến một mức độ tương tác đặc biệt, chúng ta gọi là những kích thích thứ bậc hình thái bao gồm dạng bộ phận và dạng tổng thể. Trong các kiểu thính giác, những giai điệu, hình thái về mặt tổng thể thông qua tần số nốt nhạc, còn về mặt bộ phận là tần số âm cao của mỗi nốt nhạc. Isabelle Peretz và Edith Menard thuộc trường đại học Montreal, đã nghiên cứu tri giác những kích thích ấy ở những người tự kỷ; bắt đầu thấy khả năng vượt trội trong việc dò tìm các yếu tố bộ phận (chỉ thay đổi một nốt nhạc nhưng không thay đổi giai điệu), trong khi tri giác tổng thể không thay đổi. Khả năng vượt trội cục bộ không gắn kết với sự thiếu hụt về tri giác tổng thể, mà với khả năng hơn hẳn trong việc xử lý âm thanh cao. Hơn nữa những người tự kỷ có khả năng nhận biết những nốt nhạc tạo ra sự hợp âm rất đặc biệt so với người bình thường.

Kết quả nghiên cứu trên những người tự kỷ không có một sự huấn luyện nào về âm nhạc càng cho phép hiểu rõ hơn về những nhà bác học âm nhạc tự kỷ. Chúng tôi cũng đã nghiên cứu những khả năng xử lý âm nhạc của QC, một cô gái trẻ tự kỷ có năng khiếu âm nhạc một cách ngạc nhiên từ khi em còn rất bé. Em có đôi tai tuyệt vời, em có khả năng xác định được âm thanh cao không cần sự dẫn dắt của ai. Không chỉ thế, em nói được tên tất cả những nốt nhạc mà em vừa nghe được, em có đôi tai tuyệt vời trong âm nhạc, đặc biệt là em hát chính xác nốt nhạc mà chúng tôi nêu tên, nhưng đó chỉ là trường hợp ngoại lệ. Cô bé này có khả năng gọi tên được mười nốt nhạc của bản hợp âm mà em nghe chỉ một lần. Em có thể nhớ và chơi lại trên đàn piano bằng cả hai tay hoàn hảo một giai điệu trong 20 giây. Chính khả năng này đã kết nối những loại hành vi tự kỷ điển hình, vì em tự đặt tay lên tai khi có môi trường tiếng động và tránh những nơi mà em nhìn thấy những micro, sợ nghe những hiệu ứng Larsen.

Tri giác thị giác hướng về những chi tiết

Hầu hết khả năng vượt trội của người tự kỷ là phân biệt và nhớ lại một số tham biến vật lý của âm thanh hoặc dò tìm những thay đổi chi tiết của những kích thích thứ bậc được nối liền với những hành vi đặc biệt xuất hiện trong một số tiếng động. Ngược lại, chúng ta không biết còn có mối liên hệ nào giữa những kết quả này với sự thiếu vắng hoạt động, ở trẻ tự kỷ, những vùng não bình thường tác động lên tri giác giọng nói.

Sự giống nhau giữa những kết quả đạt được trên những thực nghiệm được định giá thính giác và thị giác gây nên một ấn tượng đặc biệt. Nhóm Kate Plaisted và Michelle O'Riordan của trường ĐH Cambridge, cho thấy sự phân biệt tri giác thị giác ở trẻ tự kỷ cao hơn so với mức độ trung bình. Một nhiệm vụ khác là xác định là những tập hợp gần nhau của bánh hạnh nhân có được sắp xếp giống nhau không. Ở đầu thực nghiệm, người tự kỷ rất giỏi so với những người không phải tự kỷ, tuy nhiên thành tích của họ không được cải thiện khi được làm lại thực nghiệm đó.

Khả năng vượt trội trong sự phân biệt thông tin thị giác cơ bản giúp họ thực hiện những nhiệm vụ mức độ phức tạp hơn, ví dụ nhiệm vụ nghiên cứu thị giác ở đây là phải tìm xem một mục tiêu thị giác có xuất hiện hay không trong một tổng hợp kích thích rối nhiễu. Trong một thực nghiệm, những người tham dự phải tìm hai loại con chữ xác định thông qua sự kết hợp của một dạng và một màu. Trong thực nghiệm đầu tiên, mục tiêu có cùng màu với các mồi giả nhưng không cùng dạng. Trong thực nghiệm thứ hai, mục tiêu cùng màu sắc với một nửa mồi trên, và cùng dạng với một nửa mồi khác. Người tự kỷ thực hiện rất tốt so với nhóm đối chứng trong hai điều kiện trên, với kết quả rất rõ ràng cho cả hai trắc nghiệm. Ngược lại, với nhóm đối chứng, trong thực nghiệm đầu tiên là dễ nhất, tại đây mục tiêu và mồi giả ít có điểm giống nhau hơn. Chúng tôi hoàn thành tốt nhiệm vụ này cũng như phân biệt rõ rệt những đối tượng được đề cử, nghĩa là những người tự kỷ tri giác tuyệt vời.

Trong nhóm nghiên cứu, tri giác nhìn ưu tiên về những thông tin chi tiết. Trong khi sử dụng kích thích thứ bậc về tri giác, chúng tôi thấy những người không tự kỷ dò rất nhanh được một chữ, khi chữ đó đứng một mình, khi chữ đó xuất hiện ở một chỗ dễ gây mất tập trung. Không phải trường hợp nào người tự kỷ cũng dò tìm được một chữ đứng đơn độc và đứng giữa nhiều chữ khác trong cùng một thời gian như nhau. Tất cả diễn ra như là nhận thức của họ chỉ hướng về bộ phận (chi tiết).

Một nhóm khác chỉ ra rằng nhận thức của người tự kỷ hướng vào chi tiết, như khi chúng ta giúp họ nhận thức và sao chụp lại những hình vẽ không thể làm được, đó là những hình vẽ học tương hợp với mẫu trình độ chi tiết của chúng ta, không ở mức độ tổng thể. Chúng tôi sao chụp lại nhanh nhất những hình vẽ có thể so với hình không thể vẽ lại được, điều đó khẳng định rằng nhận thức theo phương diện tổng thể giao thoa ở những người không tự kỷ với nhận thức bộ phận. Người tự kỷ sao chép lại những hình ảnh có thể cùng một tốc độ với những hình vẽ mà nhóm đối chứng nhanh nhất không thể làm.

Thần kinh sinh học những tăng động tri giác

Những kết quả gần đây nhất đưa ra việc những tăng động tri giác là do được gắn liền với thần kinh sinh học của tự kỷ. Một tỷ lệ đáng kể những người tự kỷ đã xuất hiện một sự gia tăng độ lớn của não kéo dài quá mức trong hai năm đầu của cuộc sống và chu vi của não người tự kỷ đặc biệt lớn hơn ở người thường. Sự gia tăng khối lượng này của não chủ yếu lệ thuộc vào các phần vỏ não ở thái dương, xương chẩm và xương đỉnh có chức năng đảm bảo các thao tác tri giác và chú ý. Đặc điểm đầu to này được thấy theo cách phổ biến nhất ở người tự kỷ làm xuất hiện những khả năng nhận thức thị giác đặc biệt lớn so với những người bình thường. Thêm vào nữa, họ có đôi tai thần kỳ như được mong ước trong những dàn nhạc Mỹ, thường có sự giảm bớt tính xã hội hóa giống như ta quan sát được trên người tự kỷ, và ưu thế trong tri giác mà những người tự kỷ đạt được, nếu ta so sánh họ với những nhạc sĩ không có năng khiếu về khả năng này.

Từ những kết quả đầu tiên ấy, những tăng động tri giác sẽ là sự đánh dấu về gen của một yếu tố bẩm sinh ở người tự kỷ. Điều đó sẽ nối liền với sự sửa đổi sự lập chương trình về cái chết của tế bào võ não hồi đầu sự phát triển, nhờ vào đó những vùng não đã lĩnh hội được một sự vận hành đặc biệt. Hơn nữa, sự phức tạp của các mạng lưới thần kinh dường như thấp hơn trong chứng tự kỷ, điều này sẽ giải thích hiệu năng của những người bị bệnh này. Ngày nay chúng ta thử kết ghép những tăng động tri giác để xử lý thông tin thống kê bộ phận, và mức độ thật, việc giới hạn sự phức tạp của não chịu trách nhiệm về thiếu hụt nhận thức hành động phức tạp, và sự bất bình thường của tế bào não được tìm thấy ở người tự kỷ. Chính nghiên cứu này đã khẳng định giả thuyết của chúng ta theo đó cả ba sự kiện đều gắn kết khăng khít.

(Tác giả: Laurent MOTTRON

Dịch: Dương Thị Xuân   *   Hiệu đính: Chuyên viên Nguyễn Thị Nhất)


Thêm yêu thích (214) | Trích dẫn nội dung trên site của bạn | Xem: 5157

  Nội dung

PHẢN HỒI ĐỘC GIẢ NT-FOUNDATION VỀ BÀI VIẾT
Tên của bạn:
E-mail của bạn:
Nội dung:



Code:* Code

 
E-mail  Gửi email cho bạn bè
In trang này In trang này
  Lên đầu trang
Các bài khác...
  • Angoisse - Ansiété
  • Le Deuil: Cái tang
  • Những khái niệm cơ bản của Phân tâm học
  • Khi thân chủ nói dối trong một ca lâm sàng ở Pháp
  • Tự kỷ ở trẻ, những khác biệt giữa trị liệu phân tâm học và trị liệu giáo dục
  • Một ca lâm sàng ở Việt Nam
  • Các công cụ để suy nghĩ: Hội chứng A.D.H.D. Vấn đề chẩn đoán và điều trị
  • Trò chuyện không định hướng trong tham vấn
  • Tự kỷ (Autisme)
  • THỰC TRẠNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC TRẺ KHUYẾT TẬT Ở CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC CHUYÊN BIỆT TIỂU HỌC HIỆN NAY
  • TÔN TRỌNG NGƯỜI , TÔN TRỌNG MÌNH
  • Đạo đức văn hóa- Khởi thủy của ngoại giao văn hóa
  • Cải thiện chất lượng giáo dục đại học
  • Việc thi cử ở nước ta: làm sao để gắn với thực tiễn?
  • Bệnh Alzheimer là gì ?
  • Những đe dọa từ phình động mạch chủ
  • Ngủ ngon giúp giảm chứng đau nửa đầu
  • Ruột thừa không thể… thiếu?
  • Phát hiện sớm bệnh viêm màng não ở trẻ sơ sinh
  • 20 CÁCH TRỊ BIẾNG ĂN Ở TRẺ
  • Khi bị loãng xương và các bệnh về khớp. Phòng và chữa bằng gì ?
  • Giờ tôi không biết phải làm gì khi bị anh họ lạm dụng…
  • ... “Thật đáng buồn cho cách dạy của chúng ta...”
  • GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC: Từ góc nhìn nghiệp vụ sư phạm
  • Hai lỗ hổng "chiến lược"!
  • Khi bé có vết thâm tím trên người
  • Chữa biếng ăn ở trẻ
  • Sữa chua với sức khỏe trẻ em
  • Trẻ hay bị sổ mũi, phải làm gì?
  • Hiện tượng đổ mồ hôi trộm ở trẻ em
  • Sai lầm hay gặp khi nấu và cho con ăn dặm
  • Thực phẩm bổ não cho trẻ
  • 6 sai lầm khi chăm sóc bé sơ sinh
  • Có nên cho trẻ uống sữa thay cơm?
  • Hiểm họa từ viêm màng não mủ
  • Nỗi lòng người vợ đang mang bầu
  • SÂN CHƠI THỬ TRÍ THÔNG MINH CỦA TRẺ
  • Khi sát thủ là trẻ thơ
  • Những gia đình bất lực… vì con
  • Nỗi đau gia đình người mẹ tuổi 14
  • Rủ nữ sinh lớp 7 'sống thử'
  • Trai mới lớn sập bẫy tình đồng tính
  • Omega-3 và omega-6 giúp trẻ học tập tốt
  • Góp tiếng nói xóa bỏ lao động tồi tệ với trẻ em gái
  • Tội phạm chưa thành niên ngày càng manh động và “trẻ hóa”
  • Những ông bố, bà mẹ “kinh dị”
  • Từ một giải nhất báo chí
  • Hoa mắt với “ngôn ngữ” của con
  • Ăn gì để tăng chiều cao
  • Làm gì để tăng chiều cao
  • Tăng cường chiều cao đã có cách
  • NGUY HẠI HƠN VI TRÙNG
  • DẠY CON HỌC, KHÓ QUÁ!
  • ĐỂ GIÚP CON CÁI HỌC TẬP
  • Những nhóm thực phẩm “thân thiện” với trẻ
  • Hoàn thiện kĩ năng giao tiếp cho trẻ
  • Đời sống
  • Rèn kĩ năng
  • Trẻ có thể thủ dâm từ 3 tuổi
  • Mô hình gia đình hạnh phúc của sinh viên
  • Tạo môi trường học tập tối ưu
  • Mức độ thực hiện các công việc trong gia đình của học sinh trung học cở sở hiện nay
  • Sự khác biệt về mức độ tham gia các công việc gia đình của học sinh THCS
  • Học sinh trung học cơ sở với việc thực hiện các công việc ở trưởng, lớp và trong nhóm bạn
  • Sinh viên khó thích ứng với cuộc sống mới ở trường đại học/cao đẳng
  • Trẻ tự kỷ: Tương lai phụ thuộc cha mẹ
  • Trường học của bạn
  • Phải coi trọng tư vấn tâm lý học sinh
  • Một số biện pháp để giáo viên có thể ngăn chặn bạo lực trong trường học
  •  
    Giới thiệu về trung tâm
    B/S Nguyễn Khắc Viện, Nhà sáng lập Trung tâm N-T
    Bà Nguyễn Thị Nhất, Giám đốc Trung tâm N-T
     
    Bạn đọc viết
    Trò chuyện không định h...
    em muon hoi chi tiet hon ve cach the hien cac loai cau hoi t...
    29/11/08 10:24 More...
    By duong hanh

    Tự tin khẳng định trong...
    Một bài viết rất sâu sắc về hành vi thiếu t...
    22/11/08 15:38 More...
    By AAAA

    Des troubles psychologiques, des méthodes de consultation et de traitement ...